شبکه‌ی دیدگاه: نیروهای سرنگونی‌طلب متحد شوید didgah      

صفحه‌ی نخست‌

حقوق بشر

يادداشت هفته

 پيوندها 

جمعه ۲۷ فروردين ۱۴۰۰ - ۱۶ آوریل ۲۰۲۱

سايت ديدگاه


بوليوود (صنعت فيلمسازي هند) - قسمت دوم [برگردان]
فرهاد مجدآبادي

Big Bang Bollywood


بوليوود (صنعت فيلمسازي هند)


 


برگرفته ازمجله آلمانی اشپیگل Spiegel   نوشته: Erich Follath     


ترجمه فرهاد مجدآبادی                           قسمت دوم


 


سينماي هند واقعا چه نقشي دارد؟ چگونه بر بيش از يك ميليارد جمعيت هند اثر مي گذارد و آن ها را تغيير مي دهد تا به عنوان يك قدرت بزرگ سياسي و اقتصادي ديگر جهان پا به عرصه وجود بگذارند؟ علاوه بر دنياي رنگارنگ و غريب گونه ي اين فيلم ها ، قدرت اعلام وجود بيگ بنگ بوليوود، در كجا نهفته است؟


 


صحنه اول: در دفتر سردبيري روزنامه ي Mid Day  در شهر بمبئي    نشسته ام. دفتر منتقد فيلم، خالد محمد كه همه به نوعي از او مي ترسند. خالد يكي از همكاران جوانش را همچون مگسي از اطاق بيرون مي فرستد و به منشي اش سفارش چايي مي دهد و از كيفيت چایی اش جوری شکایت  مي كند که انگار یک کار تخصصی انجام می دهد.


او مي گويد: اين سرنوشت من است كه با يك مشت آدم متوسط الحال كه دوروبرم قرار گرفته اند بايد سروكار داشته باشم. با كارگردان هاي بي استعداد، هنرپيشه هاي نیم بند، كه آدم براي آن ها هرگز و هيچوقت نبايد سلولوئيد (فيلم) را حرام كند.


خالد همه چيز را در مورد سينماي هند مي داند. مي گويد كه سابقه سينما در هند به سال هاي خيلي دور بر مي گردد. به سال 1896 كه برادران لومير چندماه پس از اولين نمايش فيلمشان در پاريس، معجزه تصاوير متحرك را در بمبئي به نمايش گذاشتند.


يكي از اهالي بمبئي «بهاتوادكار» در سال 1899 يك فيلم كوتاه سرگرم كننده درباره ميمون هاي سيرك و ورزش كشتي ساخت. فيلمسازان هندي در سال هاي دهه 30 خيلي ظريف با سانسور كنار آمدند تا بتوانند سياست وطن پرستانه پنهانشان را به كار ببرند. بعدها سينماي پرمفهومتری را عرضه كردند: ساتيا جيت راي در دهه پنجاه با فيلم « در جاده » كه به سينماي جديد هند تعلق داشت، در فستيوال كان جايزه اي به دست آورد و كمي بعد جايزه خرس طلائي را در برلين از آن خود كرد.


اين روند ادامه داشت تا امروز كه كارگردانان هند مي كوشند سينماي هنري را با سينماي سرگرم كننده تركيب كنند. « سلام بمبئي » كه فيلم غمگين كننده اي در مورد كودكي از طبقه پائين است به همان اندازه فيلم كميك و جالب « عروسي مونسون » از استقبال و توجه منتقدين فيلم برخوردار مي شود. فيلم «Laagan  » كه « زمين اجاره اي » معني مي دهدو يك فيلم عظيم تاريخي در مورد زمان تسلط استعماري بريتانيا بر هند، است، در سال 2002 نامزد دريافت اسكار (بهترين فيلم خارجي ) مي شود. زماني كه لوس انجلس به خواب رفته است هنرمندان شهر بمبئي، اسپايدر من را كه نيرويي فرا انساني دارد، براي فيلم « Narnid  » اسب هيولائي Zentauren  مي سازند و از گارفيلد ، گربه داستان هاي مصور ، تصاوير متحرك مي سازند.


اما جريان اصلي سينماي بوليوود تا امروز، همان روياي همگاني و موزيكال، دكورآرائي عظيم با رقص و آوازهاي به دقت طراحي و تنظيم شده است كه آدمهاي دردكشيده را به هم نزديك مي كند.


c16 


خالد مي گويد: پرده اي که از همه احساسات بر آن نقشی زده شده ، بي آن كه کسیی نگران مبتذل بودن آن باشند. سينماي سرگرم كننده هند، ميانگيني ست از قدرت داستانگوئي افسانه هاي هندي همچون «رامايانا » و  « مهاباراتا » كه در آن ها از خداياني مهربان حرف زده مي شود، با داستان هاي كلاسيك آن سوي ديگر جهان مثل « رومئو و ژوليت ».


موفق ترين كارهاي بوليوود فضائي مي سازند كه در آن تفاوت هاي عظيمي همچون كاست هاي طبقاتي، مذهبي و مشكلات و محدوديتهاي زباني، فراموش شوند. و آن طور كه يكبار نويسنده هندي « سوكه تو مهتا » نوشته  است، اين فيلم ها از يك دنياي بي گناه ريشه مي گيرند. آن ها از خانواده هاي كامل يا خانواده هايي كه يكديگر را باز مي يابند، از عشق پاك، خوشبختي مادر و غرور ملي، حرف مي زنند.


تقريبا در هيچ كجاي هندوستان واقعي، چنين « ارزش هاي هندي فناناپذير » وجود ندارند. تماشاگران بومي در جامعه اي پر از شكاف ها، همانند علاقمندان خارجي اين فيلم ها اين تصاوير ايده آلي ( از خانواده و   ) را در افسانه هاي بوليوودي جستجو مي كنند و آن را مي يابند. افسانه هايي كه تمناهاي انساني و روياهايشان درباره خوشبختي و ترقي اجتماعي را به هم پيوند مي زند.


شاهرخ خان سوپر استار در يك خانواده مسلمان متولد شده است با يك زن هندو ازدواج كرده و راه و روش بودائیان را به کار می گیرد. مردم از هنرپيشگان زن هندي بيشتر از مذاهب چيز مي دانند. آن هم در سرزميني كه هرروزه با خطر درگيري هاي مذهبي و اجتماعي روبروست.


هنگامي كه در ايالت ناآرام بي هار Bihar كارگرداني مشغول ساختن فيلمي بود، از مطلعين محلی در مورد آخرين شورش ها سوال كرد. به او پاسخ دادندكه: «همه چيز تمام شده است اما اگر هروقت بخواهي مي توانيم شورش جديدي راه بيندازيم.»


قهرمانان سينمائي محبوبترين ها هستند و فقط بازيگران بسيار بزرگ ورزش «كريكت » با آن ها تا حدي قابل مقايسه اند. مطبوعات حراف و شايعه سازي مثل Cineblitz  يا Filmfotic  كوچكترين حركات اشتباهي ستارگان و ستارك ها (Sternchen ) را دنبال مي كنند و مطالب طولاني ماراتن وار درباره آن ها مي نويسند: ایشا (معروفترين هنرپيشه زن هندوستان ) به گوش رقيبش سيلي زد! كارنا چاق شده است، نكنه آبستنه؟ سانيا يك  ماشین «فراري» جديد خريده اما در عشق موفقيتي ندارد. (چقدر به تيترهاي روزنامه Bild در آلمان شباهت دارد!؟- م)


c16هركس ( از هنرپيشگان سينما) كه بتواند خودش را بالا بكشد، فورا سوژه روزنامه هاي تبليغاتي قرار مي گيرد و تصاويرش بر روي پلاكات هاي عظيمي كه هم بر ديوار آسمانخراش ها مي چسبد و هم در حلبي آبادهاي دوروبر شهر بمبئي نصب مي شود، به چشم مي خورد. در آن حلبي آباد ها بنا بر جديدترين آمار چيزي حدود 6 ميليون نفر   يعني تقريبا نصف جمعيت بمبئي - زندگي مي كنند.


سينما رفتن در هند ارزان است. بعضي از جاها بليط سينما فقط 15 سنت است. امكان نزديك شدن به جنس مخالف ( در مورد تمام اقشار هند )، دليل دعوت كننده اي براي رفتن به سينماست. براي بعضي دختران هندي كه از طرف خانواده شان به شدت كنترل مي شوند سينماي بوليوود در واقع يك دوره ابتدائي آموزش «لاس زدن» را برگزار مي كند. جوانان (دختر و پسر ) سه ساعت تمام در كنار هم لذتی را تجربه می کنند كه در آن از زندگی كسالت بار روزمره خبری نیست.


منتقد زبان دراز تندخوي هندي، خالد ( کسی شبیه به Curry Krasek  منتقد معروف آلماني در زمينه ادبيات) خودش هم كارگردان است و تاكنون چهار فيلم ساخته است. فيلم هاي نمونه اي كه در آن ها به قول خودش « همه آنچه را كه مي دانسته در يك فرمول درست تركيب كرده است.» همكاران منتقدش فيلم هاي او را تكه پاره كردند و كارگردان ها بر آن زهر و زردآب ( (Galle  پاشيدند. اما بالاترين مجازات را تماشاگران رقم زدند: سينماروندگان فيلم هاي متخصص فيلم را تحويل نگرفتند! ( اين بلائي است كه تقريبا بر سر تمام منتقدين خوب يا بد سينما آمده و خواهد آمد! همان بهتر كه حرف بزنند و فيلم نسازند. فيلم هاي خوب را فيلمسازان با استفاده از حرف هاي انتقادآميز آن ها خواهند ساخت   م)


صحنه دوم: فيلم برداري فيلم « پول، پول » در استوديو هواي آزاد          « فيلمستان» . سابخيت سيوان با صبروحوصله توضيح مي دهد: موضوع مربوط به دزدي از يك ويلا مربوط مي شود. طي اين دزدي، دزدها دچار دردسر مي شوند. فيلمبردار روي يك كرين در ارتفاع درختان خرما نشسته است. نورپرداز در پائين با ده ها كابل دست به گريبان است. هنرپيشه ها سر صحنه قرار دارند. چهار هنرپيشه، چهل سياهي لشكر و 140 نفر افراد فني پشت صحنه. سيوان فرمان مي دهد « اكش! » و ناگهان در آنهمه شلوغي و آشفتگی، نظم خاصي برقرار مي شود.


در زمان استراحت بين دو فيلم برداري كارگردان بیقرار، با موهايي كه به سبك هيپي ها تا شانه اش مي رسد، مي گويد: او يك فيلم عشقي و سكسي كمدي اساطيري با اجزائي از ماجراي پليسي مي سازد! درواقع يك فيلم چندجانبه. همانطور كه اكثرا توليدات بوليوود چنين هستند.


موضوع مربوط به يك جعبه جواهر است كه دزديده مي شود و جاي آن را فقط يك سگ مي توان نشان دهد. در جستجوي اين گنج همه جور عشق و هيجان با پايان خوش درهم تنيده مي شود.سه صحنه را سيوان در يك پيش از ظهر فيلمبرداري مي كند و براي هر صحنه بيشتر از دوبرداشت لازم ندارد. او مي داند كه موفقيت يك فيلم نه به موضوعش بلكه به ستارگانش بستگي دارد.


در بهترين حالت دلش مي خواست مي توانست آيشا وارا 32 ساله، ستاره شماره 1 سينماي هند (ملكه زيبائي سابق جهان) را به كار بگيرد. اما هنرپيشه زيباروی، از زماني كه در فيلمهای هاليوودی بازي كرده و به عنوان عضو هيئت ژوري در فستيوال كان حضور داشته است، دستمزدي خيالپردازانه


طلب مي كند. اما از نظر زنان زيبا بوليوود كم و كسري ندارد. با ملكه زيبائي سابق دنيا يك ملكه زيبائي سابق دیگر و تعداد زيادي مدل درجه يك رقابت مي كنند.


c16كارگردان «پول، پول » توانسته است « ريا سن Riya Sen » را كه با جنبش سكسي كمرگاهش و موهاي سياه ابريشمي اش در ميان ستارگان بوليوود اين اواخر شهرت بزرگي كسب كرده است، به كار بكشد. او به طور همزمان در 6 فيلم بازي مي كند. چيزي كه در اين حرفه (البته در هندوستان-م ) خيلي معمولي است. (ركورددار اين كار شاشي كاپور است با 140 قرارداد فيلم در يكسال!) رياسن مي بايستي 3 تا از 8 تا 10 آهنگ فيلم را برقصد. هيچ فيلمسازي كوچكترين نگراني به خود راه نمي دهد كه او از نظر مفهومي به چه دليل خواهد رقصيد. اين جور مقررات مفهوم منطقي در سينماي بوليوود جايي ندارند.


كارگردان مي تواند مكان و لباس ها را عوض كند و صحنه هاي پيش برنده موضوع را در آن بگنجاند. اين مسائل هيچ كس را اذيت نمي كند. مهم اين است كه رقص و آواز برپا شود. برعكس آن سانسور بايد جدي گرفته شود. دامن هاي كوتاه و بلوزهاي بازِ بند دار (Top) مجاز اما سكس ممنوع است. محدوديت ها باعث خلاقيت مي شوند. كارگردان هاي بوليوود با كمال ميل رل خداي آب و هوا (باران) را به عهده مي گيرند: براي آن كه تا حد ممكن بدن هنرپيشه ها را نشان دهند، تقريبا در تمام صحنه هاي رقص باران سختي مي بارد و ساري ها (لباس هاي زنان هندي ) را به صورت فريبنده اي به تنشان مي چسباند.


هواداران به صورت هاي مختلفي عكس العمل نشان مي دهند در سينماهاي بزرگ شهر بمبئي يا شهرهاي امثال آن تماشاگران سوت مي كشند و كلمات كنايه آميزي بر زبان مي آورند. در سينماهاي روبازدهکده ها و شهرك ها كه پرده سينما بر پايه تيرك هايی از جنس بامبوس در فضاي آزاد بنا شده اند، تماشاگران به سوي ستارگانشان گل پرتاب مي c16كنند يا چوب هاي خوشبو را مي سوزانند و با آن هايي كه الگوي دلخواهشان هستند مي خندند و گريه مي كنند.


سینما ی چادری! دردهکده ای در ماهاشاترا Mahashatra


از هر ده فیلم، حداکثر سه فیلم موفق میشوند که مخارجشان را تامین کنند و یک فیلم هم به موفقیت کامل می رسد. برای رسیدن به این موفقیت باید ترانه های اصلی فیلم هم در رده بندی های موزیک روز (Chart)  قرار بگیرند. آوازها دائماً به وسیله خوانندگان حرفه ای خوانده می شود و هنرپیشه ها فقط لب می زنند. موزیک فیلم هندی سهم بزرگی در کشش فیلم های بولیوودی دارد. این موزیک ترکیبی است از هیپ هاپ و طبلهای آفریقایی، ساز بادی اسکاتلندی( مثل نی انبونه) و سیتار که این معجون موزیک جهانی یگانه ای را به وجود می آورد.


مدتها همه از این رمز پنهان خبر داشتند که بودجه فیلم های بولیوود از طرف خلافکاران زیرزمینی جامعه که میخواهند پول سیاهشان را به پول قانونی تبدیل کنند، تامین می شود. تهیه کنندگان به سندیکاها وابسته اند. گانگسترها کارگردانهایی را که با آن ها همکاری نکنند به نوعی از دور خارج می کنند و هنرپیشه ها را تحت فشار و تهدید قرار می دهند. از 5 سال پیش دولت هند صنعت سینما را قابل پشتیبانی تشخیص داده و شرایط مناسبی برای دریافت وام بانکی با بهره کم فراهم کرده است. از آن زمان وابستگی تولید کندگان به سازمان های جنایتکاران بسیار کمتر شده است.


آیا سیوان در روند فرمول فيلم هاي ماسالايي Masala- Movies  (ماسالا نوعي چاشني غذايي است كه از ادويه جات مختلف تشكيل می شود.) تغییری می بیند؟ او فقط سر تکان می دهد. البته برای او نامعلوم است که بولیوود بتوان پیشتاز ایجاد یک صلح پایدار با بدترین دشمن خود یعنی پاکستان باشد. او می گوید: در حال حاضر ما تعداد زیادی فیلم در این زمینه ساخته ایم و حتی یکی از از هنرپیشگان آنها با ما کار میکند.
لطفا به دنباله اين مطلب در شماره بعد توجه کنيد


 



منبع: سايت ديدگاه



نسخه‌ی چاپی  
ارسال اين مطلب به دوستان

در آرشيو سايت ديدگاه:
مطالب ديگر از فرهاد مجدآبادي:




سینما در دیدگاه



[www.didgah.net] [email: irancrises@gmail.com] [© Didgah 1996]
بازچاپ مطالب سایت دیدگاه با ذکر منبع آزاد است.